ΕΘΝΟΣ  |  ΗΜΕΡΗΣΙΑ  |  LIFE  |  SENTRAGOAL  |  WOMENONLY  |  ELLE | ΣΙΝΕΜΑ  |  CAR&DRIVER  |  SPORTY  |  HOMME  |  COOKBOOK  |  TRAVELBOOK

ΓΙΑΝΝΗΣ ΨΥΧΟΠΑΙΔΗΣ: Ο ΔΑΣΚΑΛΟΣ

6.1.2015
Γιάννης Ψυχοπαίδης: Ο Δάσκαλος
Κείμενο: Γιάννης Παπαϊωάννου, Φωτογραφία: Salvatore Vinci

Με αφορμή την είδηση ότι τα βανδαλισμένα έργα του σπουδαίου ζωγράφου και καθηγητή της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών αποκαταστάθηκαν και βρήκαν, επιτέλους, νέα στέγη στο σταθμό Μετρό Σύνταγμα, θυμόμαστε μια παλαιότερη συνέντευξη που είχε παραχωρήσει στο Homme.

Κατά την άποψή σας, τι είναι αυτό που κινητοποιεί τη δημιουργία;

Τη δημιουργία μπορεί να την κινητοποιήσει το πιο ασήμαντο, φαινομενικά, πράγμα –όταν, όμως αναφέρεται ή ξεκινάει από μια ευαισθησία ανθρώπινη, η οποία είναι μονίμως σε εγρήγορση. Είναι, δηλαδή, σε κατάσταση να ρουφάει την πραγματικότητα και να κουβεντιάζει μαζί της. Κάθε πράγμα, σε μια διαδρομή καθημερινή, σε ένα περπάτημα, σε μια σκέψη, σε μια αφορμή που θα πάρεις από κάτι ασήμαντο, μπορεί να λειτουργήσει ως κινητήρια δύναμη για να ξεχειλίσει κάτι το οποίο έχει ευρύτερη και καθολική σημασία. Ίσως οι καλύτερες ιδέες να γεννιούνται μέσα από αυτήν την πολύ απλή διαδρομή που κάνει κάποιος σε μια πόλη: Το πώς περπατάει, τι βλέπει, τι καταγράφει. Θέλω να πω, υπάρχουν χιλιάδες τέτοιες εικόνες, οι οποίες είναι κινητήρια δύναμη όχι για να γεννηθεί ένα έργο Τέχνης, αλλά για να ευαισθητοποιηθεί ακόμα περισσότερο μια ήδη ευαισθητοποιημένη ανθρώπινη προσωπικότητα. Και έτσι, οτιδήποτε παράγεις φέρει μέσα του αυτές τις χαρακιές της καθημερινής εμπειρίας. Άρα και το πράγμα που φτιάχνεις είναι κάτι το οποίο κουβαλάει μια ολόκληρη διαφοροποιημένη σχέση με την πραγματικότητα κι όχι μονοσήμαντη.

Εκτός του ότι είστε ζωγράφος, έχετε γράψει και αρκετά βιβλία. Το πάντρεμα του γραπτού λόγου με τη ζωγραφική πώς το αντιμετωπίζετε;

Το καθένα είναι μια ξέχωρη ιστορία όσον αφορά εμένα. Δηλαδή, σε μένα είναι δύο παράλληλες ιστορίες που τρέχουν. Γράφω τη στιγμή που κρίνω ότι έχω κάτι να εκφράσω μέσα από το λόγο. Έχω την ανάγκη να εκφραστώ με το λόγο για να ξεκαθαρίσω κάποια πράγματα, για να ονομάσω κάποιες σχέσεις ευαισθησίας. Πράγματι, με απασχολεί ο γραπτός λόγος, όχι όμως με την έννοια την επαγγελματική ή τη συμβατική. Από την άλλη η σχέση της ζωγραφικής με την ποίηση είναι κάτι που με έχει απασχολήσει χρόνια. Με διάφορες αφορμές και κυρίως σαν μια συνάντηση με το ποιητικό έργο ορισμένων λυρικών ποιητών.

Το έχετε καταφέρει αυτό;

Πολλές φορές. Έτυχε. Σαν ένας διάλογος πραγμάτων που φαινομενικά είναι ξένα και προσπαθούν να βρουν έναν κοινό τόπο.

Είναι δύσκολο αυτό;

Όχι, γιατί θεωρώ ότι – εφόσον προκύπτει ως εσωτερικό αίσθημα- βρίσκει και τον τρόπο να βγει προς τα έξω ως εικαστικό αίσθημα. Ως ζωγραφική, δηλαδή. Όχι ως εικονογραφία, όσο σαν μια αδέσμευτη, παράλληλη πορεία της ζωγραφικής με την ποίηση. Για μένα είναι απόλυτα ξεκάθαρο αυτό: δεν είναι στην πρόθεσή μου να εικονογραφήσω τίποτα. Αλλά να βρεθεί μια σφαιρική αλήθεια των πραγμάτων με το να βυθιστείς μέσα στην ποίηση, ώστε να την ξεχάσεις, για να μπορέσεις να βρεις τελικά την ποίηση σ’ ένα άλλο επίπεδο, πολύ πιο ουσιαστικό, πιο βαθύ. Είχα δουλέψει πολύ πάνω στον Σεφέρη. Είχα δουλέψει πολύ πάνω στους αρχαίους Έλληνες λυρικούς. Πρόσφατα, είχα κάνει μια σειρά έργων πάνω στον Παρμενίδη, στις απαρχές της φιλοσοφίας. Και τώρα βρίσκομαι πάλι μπροστά σ’ ένα τέτοιο πράγμα, που πολύ πρόσφατα το ολοκλήρωσα και σε δύο μήνες θα το παρουσιάσω κιόλας. Αφορά τη σύγχρονη ποίηση. Είναι εικόνες πάνω στην ποίηση της Κικής Δημουλά, μιας ποιήτριας που ιδιαίτερα εκτιμώ και αγαπώ και που την ξεχωρίζω ως μια μοναδική περίπτωση στην ελληνική ποίηση. Είχα τη μεγάλη χαρά να μου προτείνει να δουλέψω κάποιες εικόνες πάνω στο έργο της. Πράγμα που ήταν ένα ξάφνιασμα υπέροχο, γιατί ήταν σαν κι αυτό που λέει κι ο Καβάφης «σαν έτοιμος από καιρό». Αυτό που συμβαίνει στην ποίηση της Δημουλά είναι ότι στην ουσία υπάρχει η εικόνα της γλώσσας. Είναι η γλώσσα η ίδια η οποία ορίζει εικόνες και ορίζει και τον εαυτό της κατά κάποιον τρόπο. Και εκεί πια έπρεπε κανένας να ανιχνεύσει το συντακτικό και τη γραμματική της δικιάς της τέχνης, της ζωγραφικής τέχνης, για να απαντήσει ισότιμα. Ή για βρεθεί στην παράλληλη πορεία της ποίησης. Σαν ένα κοινό τοπίο που το διασχίζουν δύο παράλληλα ποτάμια, που υπόγεια όμως ξεκινούν από την ίδια αφετηρία.

Πόσο πιστός είστε στις δεσμεύσεις που βάζετε για το έργο σας;

Απόλυτα πιστός. Βάζω δεσμεύσεις γιατί θεωρώ ότι η έννοια της ελευθερίας αποκτά σημασία μόνο όταν υπάρχει η έννοια του κανόνα και της δέσμευσης ταυτόχρονα. Γίνεται πιο ζόρικη αυτή η ελευθερία και πιο ουσιαστική.

Ο καλλιτέχνης, όμως, δεν αισθάνεται λίγο παγιδευμένος με τέτοιου είδους δεσμεύσεις;

Αναλόγως, αν τις παγίδες τις βάζεις εσύ στον εαυτό σου. Αυτές οι παγίδες αφορούν την αυτογνωσία σου. Δεν είναι ούτε εμπόδιο ούτε φυλακή. Είναι, στην ουσία, μια πρόκληση να ανιχνεύσεις όρια. Είναι ο ορισμός του ψαξίματος του εαυτού.

INFO
Το αρχικό έργο του «Σταθμός Ειρήνη» είχε βανδαλιστεί και λεηλατηθεί μετά από ποδοσφαιρικό αγώνα το 2013 στον σταθμό Ειρήνη του ΗΣΑΠ. Από τα τέλη του 2016 φιλοξενείται στον σταθμό του Μετρό Σύνταγμα. Έχει μήκος 40 μέτρα και αποτελείται από τέσσερις ζωγραφικές συνθέσεις με ενσωματωμένα 333 μικρά έργα.

Δημοσιεύτηκε στο HOMME, τεύχος –  44 Φεβρουάριος 2007

  • Γιάννης Ψυχοπαίδης: Ο Δάσκαλος
  • Γιάννης Ψυχοπαίδης: Ο Δάσκαλος

    FACEBOOK